مدیریت حیوانات بی‌سرپرست؛ خلأیی که سلامت عمومی و محیط زیست را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد

دکتر رامتین گمرکچی در نشست خبری که ۲۷ مردادماه در سالن همایش مجتمع مطبوعات اصفهان برگزار شد، با اشاره به جایگاه دامپزشکی در سلامت جامعه اظهار کرد: دامپزشکی را نباید صرفاً حوزه درمان حیوانات دانست، بلکه این بخش در پیشگیری از بیماری‌ها، کنترل بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوان و حفاظت از سلامت عمومی نیز نقش دارد.

وی با اشاره به رویکرد «سلامت واحد» افزود: سلامت انسان، حیوان و محیط زیست ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند و بسیاری از مسائل مرتبط با بیماری‌های مشترک تنها با همکاری مجموعه‌هایی مانند دامپزشکی، پزشکی، محیط زیست، شهرداری و سایر دستگاه‌های مسئول قابل مدیریت است.
پیشگیری باید از درمان جلوتر باشد
مدیر مجتمع دامپزشکی جان با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه صاحبان حیوانات به خدمات دامپزشکی گفت: مراجعه به دامپزشک نباید تنها زمانی اتفاق بیفتد که حیوان بیمار شده باشد. واکسیناسیون، معاینات دوره‌ای، کنترل انگل‌ها، تغذیه مناسب و تشخیص زودهنگام بیماری‌ها از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کنند.
گمرکچی درباره بیماری‌های مشترک انسان و حیوان نیز گفت: بیماری‌هایی مانند هاری، برخی بیماری‌های انگلی، بیماری‌های منتقل‌شونده از طریق کنه‌ها و شماری از عفونت‌های باکتریایی و قارچی می‌توانند در شرایط خاص میان انسان و حیوان منتقل شوند، اما رعایت اصول بهداشتی و اقدامات پیشگیرانه می‌تواند میزان این مخاطرات را کاهش دهد.
وی در عین حال تأکید کرد که افزایش نگهداری از حیوانات خانگی را نمی‌توان به طور مستقیم معادل افزایش بیماری‌های مشترک دانست و افزود: عامل تعیین‌کننده، شیوه نگهداری، وضعیت بهداشتی حیوان و میزان رعایت اقدامات پیشگیرانه است.
عقیم‌سازی به تنهایی چاره کار نیست
یکی از محورهای مهم این نشست، موضوع حیوانات بی‌سرپرست و آزادزی بود. گمرکچی در این باره گفت: نباید خود حیوان را به عنوان عامل تهدید در نظر گرفت؛ مسئله اصلی، جمعیت کنترل‌نشده و نبود یک نظام مدیریتی مشخص و پایدار است.
به گفته وی، کنترل جمعیت حیوانات آزادزی باید مجموعه‌ای از اقدامات را در بر بگیرد و نمی‌توان با یک راهکار واحد به نتیجه رسید. کنترل تولیدمثل، واکسیناسیون، کنترل بیماری‌ها و انگل‌ها، شناسایی و ساماندهی حیوانات، جلوگیری از رهاسازی و مدیریت منابع غذایی از جمله اقداماتی هستند که باید همزمان مورد توجه قرار گیرند.
وی با اشاره به عقیم‌سازی افزود: عقیم‌سازی به تنهایی نمی‌تواند مشکل جمعیت حیوانات آزادزی را حل کند. اگر همزمان با این اقدام، رهاسازی حیوانات، تولیدمثل بدون مسئولیت، دسترسی به منابع غذایی و ورود حیوانات جدید به چرخه مدیریت کنترل نشود، هیچ برنامه‌ای نمی‌تواند اثر پایدار داشته باشد.
هشدار درباره تأثیر بر حیات وحش
مدیر مجتمع دامپزشکی جان همچنین با اشاره به ارتباط میان جمعیت حیوانات آزادزی و محیط زیست اظهار کرد: حضور کنترل‌نشده این حیوانات، بسته به شرایط هر منطقه و میزان تراکم جمعیت، می‌تواند بر حیات وحش، منابع غذایی و برخی گونه‌های بومی اثرگذار باشد.
وی تأکید کرد: در مناطق حساس، تصمیم‌گیری درباره نحوه مدیریت حیوانات آزادزی باید با توجه به شرایط اکولوژیک همان منطقه صورت گیرد و نمی‌توان برای تمام مناطق یک نسخه واحد در نظر گرفت.
چارچوب قانونی باید مسئولیت صاحبان حیوانات را مشخص کند
گمرکچی بخش دیگری از سخنان خود را به ضرورت ایجاد چارچوب قانونی و اجرایی شفاف اختصاص داد و گفت: حقوق و مسئولیت‌های صاحب حیوان، شهروندان و دستگاه‌های اجرایی باید به صورت مشخص تعریف شود.
وی ثبت و شناسایی حیوانات، واکسیناسیون، شرایط نگهداری، رعایت رفاه حیوان، تکثیر و فروش، حمل‌ونقل، جلوگیری از رهاسازی و مسئولیت صاحب حیوان را از جمله موضوعاتی دانست که نیازمند تعیین ضوابط روشن هستند.
مدیر مجتمع دامپزشکی جان تصریح کرد: قانون‌گذاری در این حوزه نباید صرفاً با هدف محدود کردن نگهداری از حیوانات انجام شود، بلکه باید چارچوبی مسئولانه ایجاد کند تا در آن، سلامت عمومی، حقوق شهروندان، رفاه حیوانات و حفاظت از محیط زیست در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند.
یک مسئله با چند متولی
وی در پایان، مدیریت حیوانات بی‌سرپرست را مسئله‌ای بین‌بخشی دانست و اظهار کرد: این موضوع تنها بر عهده دامپزشکی نیست و شهرداری، محیط زیست،
وزارت بهداشت و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز در بخش‌هایی از آن مسئولیت دارند.
گمرکچی خاطرنشان کرد: آنچه می‌تواند به مدیریت بهتر این مسئله کمک کند، تقسیم کار شفاف، مشخص شدن مسئولیت هر دستگاه و تدوین پروتکل مشترک است؛ رویکردی که می‌تواند مدیریت حیوانات آزادزی را از اقدامات مقطعی و پراکنده به سمت برنامه‌ای علمی، هماهنگ و قابل ارزیابی سوق دهد.